Silsile-i Aliyye

Silsile (Arapça silsila, „zincir“), tasavvufta ve Nakşibendiyye yolunda, manevi rehberliğin kesintisiz aktarım hattıdır. Her mürşid, icâzet ve iç bilgiyi halefine devreder; zincir Hz. Peygamber (s.a.v.)'e ve oradan ilahi otoriteye dayanır. Bu zincir, yolun meşruiyetini sağlar ve öğretinin bozulmadan aktarılmasını garanti eder. Nakşibendiyye'de bu hat genellikle „Altın Silsile“ (Silsile-i Aliyye) olarak anılır ve Hz. Peygamber'den Hz. Ebû Bekr (r.a.) ve diğer büyükler üzerinden günümüz şeyhlerine uzanır.

Aktarım sohbet (beraberlik), biat (sadakat yemini) ve mürşidden muride iç bilginin (ilm-i ledün) nakli ile gerçekleşir. Yeni mürşid, yolu devretme yetkisini (icâzet/hilâfet) alır. Nakşibendi geleneğine göre bu bağ bazen „üveysî“ de kurulabilir; yani aynı çağda fizikî buluşma olmadan manevi temasla (örneğin Baha'uddin Nakşibend ile Abdülhalık Gucdüvânî).

Kur'an'da Feth suresi 48:10'da „Sana biat edenler ancak Allah'a biat etmiş olurlar. Allah'ın eli onların ellerinin üzerindedir“ buyrulur; tasavvufta bu, Peygamber'e verilen biatın Allah'a verilmiş sayıldığı ve rehberliğin bu bağ üzerinden sürdüğü şeklinde yorumlanır. Tevbe 9:40'ta ise mağara arkadaşı (Hz. Ebû Bekr ile Sevr mağarası) zikredilir: „Onun yanında sadece arkadaşı vardı.“ Bu ayetler, Peygamber'in sürekli yanındaki halifesi ve manevi sırların aktarımı bağlamında silsile anlayışı için dayanak sayılır.

Hadislerde de biat kurumsal bir uygulama olarak geçer: Ubâde b. Sâmit (r.a.) hadisinde Peygamber (s.a.v.) ashabından belirli konularda biat almış; Abdullah b. Ömer (r.a.) „Peygamber'e dinleyip itaat etmek üzere biat ettik“ demiştir (Buhârî, Müslim). Tasavvuftaki şeyh–murid biatı bu sünnete dayandırılır.